Teminat gösterilecek haller nelerdir?

MADDE 84- (1) Aşağıdaki hâllerde davalı tarafın muhtemel yargılama gi­derlerini karşılayacak uygun bir teminat gösterilir:

1. Türkiye'de mutad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması.
2. Davacının daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkordato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunma­sı; borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle, ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi.

• Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların ortaya çıkması hâlinde de mahkeme teminat gösterilmesine karar verir.
• Mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülüğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması hâlinde doğar.

Teminat gösterilecek haller açıklama

Kural olarak, davacı veya talepte bulunanın teminat gösterme yü­kümlülüğü yoktur. Ancak, bazı durumlarda, dava açanın veya talepte bulu­nanın ileride haksız çıkması halinde, davalı tarafın bu haksız dava sebebiyle yapacağı muhtemel yargılama giderlerini karşılamak için, istisnai olarak aşağıda gösterilen hallerde davacı uygun bir teminat göstermekle yükümlü­dür. Bunlar;

1. Türkiye'de mut ad meskeni olmayan Türk vatandaşının dava açma­sı, davacı yanında davaya müdahil olarak katılması veya takip yapması.
2. Davacının daha önceden iflasına karar verilmiş, hakkında konkor­dato veya uzlaşma suretiyle yeniden yapılandırma işlemlerinin başlatılmış bulunması; borç ödemeden aciz belgesinin varlığı gibi sebeplerle, ödeme güçlüğü içinde bulunduğunun belgelenmesi (HMKmd. 84/1). Gösterilecek olan teminatın kapsamı, yargılama ve takip giderleri ile sınırlıdır.

Türk vatandaşı olan davacı, yabancı ülkede yerleşim yeri tesis etmiş olması ve Türkiye'de tüm ilişkilerinin belirli bir coğrafi alanda yoğunlaşma­sı biçiminde tanımlanabilen mutad meskeni bulunmaması halinde teminat göstermekle yükümlüdür. Buradaki teminat gösterme yükümlülüğü Türk vatandaşları bakımından düzenlenmiştir. Yabancıların, Türkiye'de dava açması, davacı yanında davaya fer'i müdahil sıfatıyla katılması ve Türkiye'­de takip yapması durumunda teminat göstermesi hususu 5718 sayılı Millet­lerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkındaki Kanunun 48. maddesin­de düzenlenmiştir. Türkiye'de mutad meskeni bulunmayan fer'i müdahil açısından teminat gösterme yükümlülüğü ise davalının yanında değil, an­cak davacının yanında davaya katılarak fer'i müdahil sıfatını kazanması durumunda söz konusudur.

Davacı yanında davaya fer'i müdahil sıfatıyla katılanın göstermesi ge­reken teminatın tutarı sadece fer'i müdahale giderleri ile sınırlı olacaktır.

84/1-b bendinde öngörülen davacın aciz halinde olduğunun belgelen­diği hallerde teminat gösterilmesi zorunludur. Zira bu haller, yargılama ve takip giderlerini karşılamada güçlük çekileceği varsayılan hallerdir. Bu hü­küm gerçek ve tüzel kişiler için uygulama alanı bulabilir.

Davanın görülmesi sırasında teminatı gerektiren durum ve koşulların (HMK'nun 84/1, b bentlerinde açıklanan durum ve koşulların) ortaya çık­ması halinde de mahkeme teminat gösterilmesine karar verir (HMK md. 84/2). Örneğin, dava açarken Türkiye'de mutad meskeni bulunan ve bu ne­denle teminat göstermemiş olan davacı veya müdahil yargılama sırasında Türkiye'de mutad meskeni kalmazsa, yine teminat göstermekle yükümlü olacaktır.

Mecburi dava ve takip arkadaşlığında teminat gösterme yükümlülü­ğü, bu yükümlülüğün tüm davacılar bakımından mevcut olması halinde do­ğar (HMK md. 84/3). Bu durum, aktif mecburi dava ve takip arkadaşlarının tamamının tek bir tarafı oluşturması kuralının doğal bir sonucudur.

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun'a göre, Türk Mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek veya tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tara­fın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği şekilde te­minat göstermekle yükümlüdürler (MÖHUK md. 48/1). Ancak, mahkeme davacıyı, davaya katılanı veya takip talebinde bulunanı, karşılıklılık esasına göre teminat göstermekten muaf tutabilir (MÖHUK md. 48/2). Bu teminat gösterme zorunluluğunun mahkemece kendiliğinden gözetilmesi gerekir. Davacının teminat göstermekle yükümlü olduğu diğer haller, HMK 378, İİK 69/11,170/v, TTK 341,381/son, Koop. K 53/4 maddelerinde; dava açma dı­şındaki teminat gösterilmesi gereken diğer azı haller ise, HMK 99,391/2-ç, İİK 33/m, 36, 72/II-III, 97/III-IV, 228/III, 259, 266; 298/3, TTK 35/V, 356/III, 367, 572/11, 677/1, 6183 sayılı AATUHK 9-12. maddelerinde gösterilmiştir.