Menfi Tespit Davası Açarken Dikkat Edilecek Önemli Hususlar

İCRA VE İFLÂS YASASI MADDE 72- Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.

İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar yerilmez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyla icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini istiyebilir.

Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde yüzde kırktan aşağı tayin edilemez.

Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlâmın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde kırkından aşağı olamaz.

Borçlu, menfi tesbit davası zımnında tedbir karan almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir.

Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını isteyebilir.

Menfi tesbit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının ikâmetgâhı mahkemesinde de açılabilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lâzım gelmediğini ispata mecburdur.

Menfi Tespit Davası Açıklama

Borçlu, icra takibinden önce veya takip devam ederken, alacaklıya borçlu bulunmadığının tespitini istiyebilir. Bu tesbiti dava şeklinde talep etmesi gerekir. Uygulamada bu tür davalara Menfi Tespit Davaları denilmektedir. Alacağın yokluğunun tespitini kapsar. Borçlunun borçlu bulunmadığı saptandığı takdirde, yapılmakta olan icra takibi duracaktır.

Menfi tespit davası icra takibinden önce veya icra takibi yapılırken açılabilir.

İcra takibinden önce açılan menfi tespit davasında, mahkeme başvuru üzerine, icra takibinin durdurulması hususunda ihtiyati tedbir kararı verebilir. Bu takdirde alacağın % 15'in den az olmamak üzere borçludan teminat göstermesini isteyecektir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla icra takibinin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu, gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın % 15'inden az olmamak üzere teminat gösterdiği takdirde mahkemeden icra veznesine yatırılacak paranın alacaklıya ödenmesini ihtiyati tedbir kararı verilmek suretiyle istiyebilir. Teminatı depo ettiği takdirde de mahkeme ihtiyati tedbir kararı verebilecektir.

Dava alacaklı lehine sonuçlanırsa ihtiyati tedbir kararı kalkar. Karar kesinleşince de alacaklı ihtiyati tedbirden dolayı alacağını geç almaktan doğan zararlarını borçlunun gösterdiği teminattan alacaktır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunacak ve karara bağlanacaktır. Bu zarar herhalde % 40'tan az olmayacaktır.

Dava borçlu lehine sonuçlanırsa icra takibi hemen duracaktır. Kararın kesinleşmesi halinde de, karar kapsamına göre, yeni bir hükme de gerek olmadan icra takibi kısmen veya tamamen eski hale (durumuna) dönüştürülür. Alacaklı haksız yere borçlunun menfi tespit davası açmasına neden olmuşsa, borçlunun istemi ile, borçlunun uğradığı (davanın açılması ile) zararının da alacaklıdan tahsiline karar verilecektir. Ancak bu zarar, alacağın % 40'mdan az olamayacaktır.

Borçlu, menfi tesbit davasından dolayı ihtiyati tedbir kararı almamış, borç da ödenmiş olursa o zaman menfi tespit davasına istirdat davası olarak devam edilecektir.

Bundan başka, icra takibine itiraz etmemiş yahut itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek zorunda kalan (kişi) borçlu; ödeme gününden itibaren 1 yıl içinde genel kurallar uyarınca mahkemeye başvurarak paranın iadesini isteyebilecektir.

Menfi Tespit Davası Görevli Mahkeme

Değere göre belli olur. Değeri .......-TL veya daha az olan davalar Sulh Hukuk   Mahkemesinde.   .......-TL'dan   fazla   davalar   da   Asliye   Hukuk Mahkemesinde göreler. Ancak, bu miktar .......'den itibaren ........-TL olacaktır.

Menfi Tespit Davası Yetkili Mahkeme

1. Alacaklının ikametgâh mahkemesi, veya;
2. Takibin yapıldığı İcra Dairesinin bulunduğu yer mahkemesi, yetkili mahkemedir.

Menfi Tespit Davası Davacı

1. Borçlu,
2. İİK'nun 89.maddesinde gösterilen üçüncü kişi.

Menfi Tespit Davası Davalı

Alacaklı veya alacaklılar.

Menfi Tespit Davası Dava Açma Koşulları

1. Borçlunun borcu bulunmamalı,
2. Ortada bir borç konusu olmamalı,
3. Takip hiçbir nedene dayanmaman,
4. Borç doğuran bir sebep bulunmamalı.

Menfi Tespit Davası Dava Açma Şekilleri

Bu tür davalar iki şekilde açılabilir:

1. İcra takibinden önce,
2. İcra takibinden sonra.

İcra Takibinden Önce Açılan Menfi Tesbit Davası:

Bu tür dava, takibi durdurmaz. Alacaklı borçlu hakkında takip yapabilir. Ancak, borçlu % 15'ten aşağı olmamak üzere teminat gösterdiği takdirde mahkemece takibin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verilebilir. Bu halde takip, dava sonuna kadar yapılamaz.

İcra Takibinden Sonra Açılan Menfi Tesbit Davası:

teminat karşılığı da mahkemece takibin durdurulmasına ihtiyati tedbir yoluyla karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın % 15'nden aşağı olmamak üzere teminat gösterirse, mahkemece icra veznesindenki paranın dava sonuna kadar alacaklıya verilmemesine karar verilebilir.

Menfi Tespit Davası Gözönünde Tutulacak Hususlar

1. Dava İcra Tetkik Merciinde görülmeyip değere göre genel mahkemelerde (Sulh veya Asliye Hukuk) görülecektir.

1. Borçlu, icra takibinden önce dava açabildiği gibi icra takibi sırasında da dava açabilir.
2. İcra takip dosyası getirtilecektir.
3. Taraflara çağrı kâğıdı çıkarılıp duruşmaya çağrılacaklardır.
4. İcra takibinden önce açılan davada borçlunun alacağm % 15'ten aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığı dava sonuna kadar icra takibinin durdurulmasına ihtiyati tedbir olarak karar verilecektir. Bu karar icraya verildiğinde takip duracaktır.
5. İcra takibinden sonra dava açılmışsa, ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez. Bu halde, dava sonuna kadar icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini; borçlu alacağın % 15'nden aşağı olmamak üzere teminat gösterir ve gecikmeden doğan zararları karşılımak suretiyle mahkemeden Teminat şartı yerine getirildiği takdirde mahkemece bu yolda karar verilecektir.
6. Bu tür davada gözönünde tutulacak en önemli husus takipten önce veya takip sırasında davanın açılmış olup olmadığıdır. Takip sonuçlanır, borç borçlu tarafmdan alacaklıya ödenmiş olursa, istirdat davası açılması gerekecektir. Bu halde menfi tesbit davası dinlenmez. Ancak, borçlu menfi tesbit davasım açmış, ancak takibin durdurulması hususunda ihtiyati tedbir kararı almamış ve icra veznesindeki para alacaklıya ödenmiş ise, menfi tesbit davasının konusu kalmıyacağından dava reddolunmaz, istirdat davası olarak davaya bakılmağa devam olunacak ve sonuçlandırılacaktır.
7. Menfi tespit davasını borçlu kazanırsa takip duracaktır.
8. Bu tür davalar her türlü delille ispatlanabilir. Basit yargılama usulü uygulanır.
9. Borçlu dayandığı delilleri ispatlayacaktır. Dava haklı bulunduğu takdirde kabul edilecek, alacağın % 40'ndan az olmamak üzere zarar ziyan bedeli olarak bir miktar paranın alacaklıdan alınarak (davacı) borçluya verilmesine de karar verilecektir.
10. Menfi tespit davası reddolunursa, ihtiyati tedbir kararı verilmişse kalkacaktır. Borçlunun gösterdiği teminattan alacaklının zararı olmuşsa alacaktır. Bu hususta dava reddolunurken alacaklının alacağım geç almaktan dolayı uğradığı zarar mahkemece karara bağlanacaktır. Bu zarar alacağın % 40'ndan az olmayacaktır.
11. Borçlunun imzası kendisine ait değilse, bu hususta imza karşılaştırılması da yaptırılacak, bilirkişi dinlenecektir.