Limited Şirketlerde Envanter

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanunu - Madde 64/3

limited şirketlerde envanter ile ilgili 6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66’ncı maddesinde aşağıdaki şekilde hüküm altına alınmıştır.

“ Her tacir, ticari işletmesinin açılışında, taşınmazlarını, alacakla­rını, borçlarını, nakit parasının tutarını ve diğer varlıklarını eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteren ve varlıkları ile borçlarının değerlerini teker teker belirten bir envanter çıkarır.

Tacir açılıştan sonra her faaliyet döneminin sonunda da böyle bir envanter düzenler. Faaliyet dönemi veya başka bir kanuni terimle he­sap yılı oniki ayı geçemez. Envanter, düzenli bir işletme faaliyetinin Maddi duran malvarlığına dâhil varlıklarla, ham ve yardımcı maddeler ve işletme malzemeleri düzenli olarak ikame ediliyor ve top­lam değerleri işletme için ikinci derecede önem taşıyorsa, değişme­yen miktar ve değerle envantere alınırlar; şu şartla ki, bunların mevcutları miktar, değer ve bileşim olarak sadece küçük değişikliklere uğramış olsunlar. Ancak, kural olarak üç yılda bir fiziksel sayım ya­pılması zorunludur.

Aynı türdeki stok malvarlığı kalemleri, diğer aynı nitelikteki veya yaklaşık aynı değerdeki taşınabilir malvarlığı unsurları ve borçlar ayrı ayrı gruplar hâlinde toplanabilir ve ortalama ağırlıklı değer ile envan­tere konulabilir.”

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66/1’inci maddesine göre her tacir işletmesinin açılışında bir envanter çıkarmalıdır (ilk envan­ter). Bunu her hesap dönemi sonunda tekrarlamalıdır. Envanter belli bir zamanda, bir işletmenin aktifleri ve pasifleri ve bunların kanunen öngörülen ölçütlere göre yapılmış değerlemeleri bağlamında “nesi var-nesi yok” anlamına gelen teknik bir terimdir. Envanter kısaca iş­letmenin aktif ve pasifini değerleriyle gösteren liste demektir. Tamlık ve doğruluk ilkeleri amaç yönünden envanteri tanımlar. Envanter tam ve doğru değilse, işletmenin hesapları ve sonuçları doğru çıkmaz. İlk envanter gerçek/doğru değilse bu düzeltilemez. Onun için birinci fıkra ilk envanterin, şirketin taşınmazlarının, alacak ve borçlarının, nakit parasının ve diğer varlıklarının eksiksiz ve doğru bir şekilde gösteril­mesi gerektiğini belirtmiştir. Gerçeği yansıtmayan bilânço envanter­den başlar. Tamlık ve doğruluk ilkeleri envantere dolayısıyla ilk en­vantere de egemendir. Söz konusu madde doğruluk yanında varlıkla­rın ve borçların teker teker gösterilmesi, yani kalemlerde toplama, hamur ve mahsup yapmama, konsolide etmeme ilkeleri yanında denet­lenebilirlik kuralını da içerir.

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66/2’nci maddesi; her faali­yet yılının sonunda çıkarılacak envanteri hükme bağlamakta ve faali­yet (hesap) dönemini oniki ay ile sınırlamaktadır. İlk faaliyet yılı, iş­letmenin açılışı ile başlayıp hesap döneminin son günü biteceğine gö­re, oniki aydan az olabilir; daha doğrusu çoğu kez oniki aydan az olur. Ancak bu istisna dışında oniki aydan kısa faaliyete ve dolayısıyla faa­liyet dönemine bağlı envanter dönemi olamaz. Bu oniki ayın başlangı­cı ve sonu işletmenin konusunun özelliği sebebiyle değişebilir. 6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66/1 ’inci maddesi envanterin çıkarıl­ması süresini de kesin bir şekilde belirtmeksizin emredici bir kurala bağlamıştır: Envanter bilânçodan önce çıkarılmış olmalıdır. Çünkü, bilânço envantere dayanacaktır. Bu anlamda ikinci fıkradaki “düzenli bir işletme faaliyetine uygun süre” ifadesiyle envanterin, bilânço gü­nünden önce bilânçoya esas alınabilecek bir süre içinde çıkarılması kastedilmektedir. Onun için bu şiire ile 69 (c)’deki süre öılüşmez. Anılan madde bilânçonun çıkarılma süresi olup, envanteri izleyecek­tir. Hükmün amacı, envanterin çıkarılmasını süreye bağlayarak bilân­çonun gecikmesini önlemektir. Hüküm, üçüncü fıkra ve 67’nci madde ile birlikte yorumlanır. Buna göre envanter üçüncü fıkra ve 67’nci maddeye göre diğer envanterlerde de esas alınır, yani tekrarlanır. An­cak bu hüküm de 64’üncü maddenin beşinci fıkrası hükmüne tabidir. İkinci fıkra hükmünün uygulanabilmesi için Türkiye Muhasebe Stan­dartlarında aksinin öngörülmemiş olması şarttır. Çünkü, Türkiye Mu­hasebe Standartlarının dayandığı ve yansıttığı uluslararası standartlar kural olarak sabit değer ilkesine yer vermemekte, teker teker değer­lendirmeyi üstün tutmaktadır. Hükmün uygulandığı tarihte Türkiye Muhasebe Standartları envanter gününde sabit değere ilişkin iki istis­naya izin vermezse 64’üncü maddenin beşinci fıkrası hükmü gereği ikinci fıkra uygulanmayacaktır.

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66/3’üncü maddesi kural olarak değişmeyen değer ilkesini benimsemiştir. Kural malvarlığı un­surlarının teker teker değerlendirilmesidir. Hüküm bunun iki istisnası­nı öngörmektedir. Bunlardan birincisi maddî duran malvarlığına dahil varlıklar, İkincisi ise, dönen malvarlığı kategorisi kapsamındaki işlet­me ihtiyaçları için düzenli bir şekilde ikame edilen ham ve yardımcı maddelerle, akaryakıt gibi işletme malzemeleridir. Her ikisi de daha önceki değişmeyen değerleriyle (sabit değer) envantere alınabilirler. Ancak, ikinci kategorinin işletmede devamlı ikame edilmesi yanında toplam değerleri ile sabit değerleri arasındaki farkın küçük olması ge­rekir. Bu kural sürekli olarak uygulanamaz. Üç yılda bir fizikî, yani tam vc gerçek değerle varlıkların teker teker değerlendirilmesi suretiy­le envanterin çıkarılması gerekir.

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 66/4’üncü maddesi aynı grup içerisine girebilecek stok malvarlığı, taşınır malvarlığı unsurları ve borçların ayrı ayrı gruplandırılmasına ve ortalama ağırlıklı değerle envantere konulmasına olanak veren bir hükümdür.

Envanteri Kolaylaştırıcı Yöntemler

Limited şirketlerde envanteri kolaylaştırıcı yöntemler 6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 67’nci maddesinde aşağıdaki şekilde hüküm altına alınmıştır.

“Envanter çıkarılırken, malvarlığı mevcudu, sondaj yöntemine göre ve genel kabul gören matematiksel-istatistikscl yöntemler yardı­mı ile çeşit, miktar ve değer olarak belirlenir. Kullanılan yöntem, Tür­kiye Muhasebe Standartlarına uygun olmalıdır. Bu şekilde düzenlenen envanterin vardığı sonuçlar, fiziksel sayım yapılmış olsaydı elde edi­lecek olan envanterin sonuçlarına eş düşmelidir.

Bir faaliyet döneminin kapanış envanteri düzenlenmesinde Tür­kiye Muhasebe Standartlarına uygun başka bir yöntemin uygulanması suretiyle, cins, miktar ve değer olarak malvarlığı mevcudunun güvenle tespiti sağlanabiliyorsa fizikî envanter gerekli değildir.

Faaliyet döneminin kapanışında, fizikî sayım veya ikinci fıkraya göre izin verilen diğer bir usul kullanılarak malvarlığı kalemlerinin cins, miktar ve değerine göre faaliyet döneminin kapanışından önceki üç veya sonraki iki ay içinde bulunan bir gün itibarıyla düzenlenmiş özel bir envanterde gösterilmişse, ayrıca bu özel envantere dayalı ola­rak ve Türkiye Muhasebe Standartlarına uygun bir şekilde ileriye dö­nük tahmin yöntemiyle, faaliyet döneminin sonunda mevcut varlıkla­rın o faaliyet döneminin sonu itibarıyla değerlemesi doğru yapılıyorsa, varlıklara ilişkin envanterin yapılmasına gerek yoktur.”

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 67/1’inci maddesi genel ka­bul gören matematiksel-istatiksel sondaj yöntemine izin vermektedir. Sondaj lîzikî envanterin tersidir. Fizikî envanterde, aktif ve pasif ka­lemlerin envanteri, depolara inilerek, alacak ve borçlulara gidilerek onlarla mutabık kalman bakiyeler alınarak, varlıkları teker teker saya­rak, ölçerek tartarak ve değerlendirilerek yapılır. Sondaj yönteminde ise genel kabul gören matematiksel-istatiksel örneklerle belirleme yo­luna gidilir. 6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 67/1 ’inci maddesinin son iki cümlesi sondaj yönteminin kullanılması halinde yöntemin dik­katli, basiretli ve nesnel olması gereğini ve bu şekilde uygulanmasını hükme bağlamakta, sondaj sisteminin öznel değerlendirmelere, genel kabul görmeyen olasılık ve tahminlere dayandırılmaması gereğini ifa­de etmektedir.

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 67/2’nci maddesi sondaj yöntemine göre envanter çıkarılabilmesinin şartını belirlemektedir. Şart, kısaca şöyle formüle edilebilir: Envanter günündeki duruma göre fizikî yöntem uygulansaydı aynı sonucu vereceği kesin ise genel kabul .•IRQ gören muhasebe ilkelerine uygun başka bir yöntem uygulanabilir.

6102 sayılı Yeni Ticaret Kanununun 67/3’üncü maddesi sayma­ya, tartmaya, ölçmeye dayalı yani nicel olmasına gerek bulunmaksı­zın, değerleri artırarak, eksilterek envanter çıkarılmasını düzenlemekte ve bunun iki hâlde mümkün olduğunu öngörmektedir.