Kişisel verilerin korunması kanununa göre Açık Rıza Nedir?

Açık rıza, belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirilmeye daya­nan özgür irade açıklamasıdır. Açık rızanın üç unsuru bulun­maktadır:

• Belirli bir konuya ilişkin olması: Veri işlemek üzere veri­len rızanın geçerli olması için rızanın belirli bir konuya ilişkin ve o konu ile sınırlı olması gerekir. Buna göre genel bir irade açıklaması ile “kişisel verilerimin işlenmesini kabul ediyorum” şeklinde açık uçlu ve belirsiz bir rıza tek başına Kanun bağla­mında açık rıza olarak kabul edilemez. Diğer bir ifade ile batta­niye rızalar hukuken geçersizdir.
• Rızanın bilgilendirmeye dayanması: Açık rıza bir irade beyanı olup, kişinin özgür bir şekilde rıza gösterebilmesi için neye rıza gösterdiğini bilmesi gerekir. Bu kapsamda, kişiye ya­pılacak bilgilendirme, mutlaka verinin işlenmesinden önce ya­pılmalı ve veri işleme ile ilgili bütün konularda açık ve anlaşılır bir biçimde gerçekleştirilmelidir.

Bilgilendirme yapılırken elde edilecek kişisel verilerin han­gi amaçlarla kullanılacağı açıkça belirtilmeli, kişinin anlamaya­cağı terimler ya da yazılı bilgilendirme yapıldığında okumakta güçlük çekeceği oranda küçük puntolar kullanılmamalıdır.

• Özgür iradeyle açıklanması: Kişinin irade beyanı olan rı­za, kişinin yaptığı davranışın bilincinde ve kendi kararı olması halinde geçerlilik kazanacaktır. Cebir, tehdit, hata ve hile gibi iradeyi sakatlayan hallerde kişinin özgür biçimde karar vermesi mümkün değildir.

Örneğin, kişiye rıza göstermeme imkânının etkin bir biçim­de sunulmadığı veya rıza göstermemenin kişi açısından muhte­mel bir olumsuzluk doğuracağı durumlarda, rızanın özgür irade­ye dayandığı kabul edilemez. Açık rızanın özgür irade ile açık­lanması gerektiğinden, ilgili kişinin açık rızasının alınması, bir ürün veya hizmetin sunulmasının ya da ürün veya hizmetten yararlandırılmasının ön şartı olarak ileri sürülmemelidir.

Mesela, bir hizmetten yararlanılmasının üyelik şartına bağ­landığı yerlerde, üye olmak isteyen ilgili kişinin parmak izinin alınması ve işlenmesinin üyelik sözleşmesinin kurulması için zorunluluk olarak öngörülmesi hukuka aykırı olacaktır. Çünkü bu şekilde alınan açık rıza, özgür irade ile açık rıza verilmesi ilkesine ve ölçülülük ilkesine aykırı olacaktır.

Açık rıza beyanı herhangi bir şekil şartına tabi değildir. Önemli olan açık rızanın Kanundaki unsurları taşıması ve ispat­lanabilir olmasıdır.

Dolayısı ile sözlü, yazılı, elektronik ortam vb. yöntemlerle açık rıza alınması mümkündür. Bununla birlikte, açık rızanın yazılı olduğu durumlarda, açık rıza metinleri açık, anlaşılır ve yalın bir şekilde kaleme alınmalıdır.

Ayrıca, açık rızanın, olumlu bir irade beyanı içermesi ge­rekmektedir. Diğer bir ifade ile, açık rızanın şüpheye yer ver­memesi gerekmekte, rızanın talep edilmesine ve alınmasına ilişkin işlemler, ilgili kişinin bu konudaki niyetini açık bir şekil­de ortaya koyar nitelikte olmalıdır. Açık rızanın alındığı konu­sundaki ispat yükü ise veri sorumlusuna aittir.

Açık rıza geri alınabilir. Çünkü bu kişiye sıkı sıkıya bağlı bir haktır. Ayrıca kişisel verilerin geleceğini belirleme hakkı ilgili kişiye aittir. Bu bağlamda kişi dilediği zaman veri sorum­lusuna vermiş olduğu açık rızasını geri alabilir.

Ancak geri alma işlemi ileriye yönelik sonuç doğurur. Geri alma beyanın veri sorumlusuna ulaştığı andan itibaren veri so­rumlusu tarafından açık rızaya dayalı olarak gerçekleştirilen tüm faaliyetler durdurulmalıdır. Geri alma beyanı veri sorumlusuna ulaştığı andan itibaren hüküm doğurur.