İstinafta Aleyhe Değiştirme Yasağı Nedir?

Sanık lehine başvurma hâlinde verilecek hüküm

Madde 283 - (1) (Değişik: 20/07/2017-7035/18) İsti­naf yoluna yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeni­den verilen hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.

Aleyhe değiştirme yasağı istinaf (CMK m. 283), temyiz (CMK m.307/4), kanun yararına bozma (CMK m.309/4-b) ve yar­gılamanın yenilenmesi (CMK m.323/2) kanun yollarına ilişkin olarak düzenlenmiştir. Kanun yollarına ilişkin genel hükümler­den olan CMK'nın 265. maddesinde ise; Cumhuriyet savcısı ta­rafından sanığın lehine kanun yollarına başvurulduğunda, ye­niden verilecek kararın sanığın aleyhine sonuç doğurmayacağı ifade edilmiştir. Bunun da temel koşulu kanun yolu denetimine yalnız sanık lehine başvurulmuş olmasıdır. Sanığın lehine olan başvuru ile birlikte aleyhine de başvuru bulunması halinde aleyhe değiştirme yasağının uygulanmasının mümkün değildir.

Sanık, sanık müdafii, sanığın eşi veya yasal temsilcisi ya da sanığın lehine Cumhuriyet savcısı istinaf kanun yoluna başvurduğunda, yeniden verilen hüküm önceki hükümde ta­yin edilmiş olan cezadan daha ağır bir cezayı içeremez.

Cumhuriyet savcısının kanun yollarma başvurusunun sanığm lehine mi yoksa aleyhine mi olduğu açıkça belirtilme­lidir. Zira Cumhuriyet savcısı sanığın lehine yaptığı kanun yolu başvurusundan onun rızası olmadan vazgeçemez (CMK m.266). Cumhuriyet savcısının başvurusunun sanığın lehine mi yoksa aleyhine mi olduğunu belirtmediği hallerde, Yargı­tay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 17/12/1930 tarihli ve 26/32 sayılı kararı uyarınca başvurusunun sanığın lehine olduğu kabul edilmelidir.

Otomatik istinaf da sanık lehine yapılmış sayılır.

Kanunun bu açık düzenlemesinden de anlaşılacağı üzere; yaptırımı ve sonuçlarını aleyhe değiştirme yasağının kapsamı yalnızca ceza miktarı ile sınırlıdır. Kanun koyucu suçun niteli­ği veya adı yönünden sanık yararına kazanılmış bir hak tanı­mamıştır. Yargıtay Ceza Genel Kurulunun da kabul ettiği gi­bi erteleme kurumu da aleyhe değiştirme yasağı kuralının kapsamına girer.

Hükümdeki hesap hatası veya maddi hata, sanığın lehine olacak şekilde sonuç cezanın belirlenmesinde etkili olmuş ve hata nedeniyle daha az cezaya hükmedilmiş ise maddi hata aleyhe değiştirme yasağı kapsamında kalacak ve aleyhe istinaf başvurusu yoksa düzeltilemeyecektir.